ျမန္မာ့သမိုင္းတေကြ႕မွ ႏိုင္ငံျခားသားမ်ား (ျမန္မာဓေလ့ထံုးစံကိုခ်စ္ျမတ္ႏိုးေသာ ေရႊ႐ိုး)

November 29, 2012
သန္း၀င္းလႈိင္
ႏုိ၀င္ဘာ ၂၉၊ ၂၀၁၂

ျမန္မာယဥ္ေက်းမွဳ ထံုးတမ္းစဥ္လာ စသည္တို႔ကိုေလ့လာလိုသူတို႔သည္ ေရႊ႐ိုး၏ `ျမန္မာမ်ိဳးတို႕၏ ေနထိုင္မွဳႏွင့္ ဓေလ့ထံုးတမ္း (Burman;His Life & Notion) စာအုပ္ကိုရွာေဖြဖတ္႐ွဳၾကရေပမည္။ ၁၈၈၂ ခုႏွစ္တြင္ ယင္းစာအုပ္ကို ေရး သားထုတ္ေ၀ခဲ႔သူ `ေ႐ႊ႐ိုး´ကား ျမန္မာလူမ်ိဳးမဟုတ္ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး အစိုးရအုပ္ခ်ဳပ္ေရး ၀န္ထမ္းတစ္ဦးျဖစ္သူ ဆာဂ်ိမ္း ေဂ်ာ့စေကာ့(Sir James George Scott) ျဖစ္ သည္။ ေ႐ႊ႐ိုး(Shwey Yoe ) ဟူသည္ကာ ေဂ်ာ့စေကာ့၏ ကေလာင္အမည္ ပင္ျဖစ္သည္။

ေ႐ႊ႐ိုးကို ၁၈၅၁ ခုႏွစ္ဒီဇင္ဘာလ ၂၅ ရက္ေန႔တြင္စေကာ့တလန္ျပည္မွ ဖိုက္႐ွဳိင္းယားနယ္ ဒဲ ယားဆီးၿမိဳ႕ကေလး တြင္ ဖြားျမင္သည္။ ဖခင္ျဖစ္သူမွာ ၁၈၅၀ ျပည့္ႏွစ္မွ ၁၈၆၁ ခုႏွစ္အထိ ဒဲယားဆီးၿမိဳ႕၏ ဓမၼဆရာ ေဂ်ာ့စေကာ့ျဖစ္ၿပီး ၊ မိခင္ ျဖစ္သူမွာ ေမရီေဖာဆစ္ျဖစ္သည္။ ၁၈၆၁ ခုႏွစ္တြင္ ဖခင္ကြယ္လြန္သြားေသာအခါ ေဂ်ာ့စေကာ့ႏွင့္ သူ၏အစ္ကို ေရာဗတ္ ေဖာဆစ္စေကာ့Robert Forsyth(ေနာင္ ကိန္းဗရစ္တကၠသိုလ္ စိန္႔ဂၽြန္းေကာလိပ္ေက်ာင္းဆရာ)တို႕ကို မိခင္က စတပ္ဂတ္ေက်ာင္း သို႔ပို႔၍ ပညာသင္ၾကားေစခဲ့သည္။ စတပ္ဂတ္ေက်ာင္းတြင္ သံုးႏွစ္မွ် ပညာသင္ယူၿပီးေနာက္ ေဂ်ာ့သည္ လန္ဒန္ၿမိဳ႕ ဘုရင့္ေကာ လိပ္ေက်ာင္း ထိုမွတဖန္ အက္ဒင္ဗရာ တကၠသိုလ္၊ ေအာက္စဖို႔ဒ္ တကၠသိုလ္ စသည္တို႔ကို တဆင့္ထက္တဆင့္ တက္ေရာက္ သင္ယူခဲ႔သည္။ ေကာလိပ္ႏွင့္ တကၠသိုလ္ေက်ာင္း မ်ားတြင္ ေဂ်ာ့စေကာ့သည္ ပညာေရးတြင္ ထူးခၽြန္သူအျဖစ္ ထင္ရွားခဲ႔သည္။ သို႔ေသာ္ စီးပြားေရးအခတ္အခဲေၾကာင့္ ေအာက္စဖိုဒ္ တကၠသိုလ္ လင္ကြန္းေကာလိပ္မွဘြဲ႕မရမီေက်ာင္း ထြက္ခဲ႔ရသည္။

၁၈၇၅ – ၁၈၇၆ ခုႏွစ္အတြင္း ေဂ်ာ့သည္ မေလးကၽြန္းဆြယ္ပိရက္နယ္အေရးအခင္းအတြက္ ၿဗိတိသွ်အစိုးရက ေစ လႊတ္ေသာအဖြဲ႕တြင္ စတင္းဒတ္ ေန႔စဥ္(Evening Standard) သတင္းစာ၏အထူးသတင္းေထာက္အျဖစ္ လိုက္ပါသြား ရသည္။ ထိုမွတဆင့္ ၁၈၇၉ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႔ ေစလႊတ္ျခင္းခံရ၍  ရန္ကုန္ၿမိဳ႕လမ္းမေတာ္ၿမိဳ႕နယ္ရွိ စိန္႔ဂၽြန္းေကာလိပ္ေက်ာင္း (ယခု အထက (၁) လမ္းေတာ္)တြင္ ေက်ာင္းအုပ္ႀကီးအျဖစ္ ထမ္း႐ြက္ခဲ႔ရသည္။ စိန္႔ဂၽြန္းေကာလိပ္ေက်ာင္းအုပ္ႀကီးအျဖစ္ေဆာင္႐ြက္ေနစဥ္အတြင္း အပူပိုင္းေဒသရွိ လူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္အလ်င္မသင့္ေသာ္လည္း ဟုယူဆထားသည့္ ေဘာလံုးကစားျခင္း ကိုျမန္မာႏိုင္ငံ၌ လူငယ္တိုင္းကစားႏိုင္ေစရန္ ႀကိဳးပမ္းေဆာင္ ရြက္ခဲ႔ေလသည္။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ေဘာလံုးစကားနည္းသည္ျမန္မာႏိုင္ငံသို႔ေရာက္ရွိလာ၍ ယခုအခါေရပန္းစားေနေသာအားကစားနည္းတစ္ ခုျဖစ္ေနေပသည္။သူကိုယ္တိုင္လည္း ေဘာလံုးကန္၀ါသနာထံု၍ သူ႔တသက္တြင္ ဂိုးေပါင္း၃၀၀ ေက်ာ္သြင္းခဲ႔ဖူးေၾကာင္းျဖင့္ ထင္ရွားသည္။

၁၈၈၁ ခုႏွစ္တြင္ ေဂ်ာ့သည္ အမိေျမသို႔ျပန္၍ ဥပေဒပညာဆက္လက္သင္ၾကားသည္။ သုိ႔ေသာ္ကံအေၾကာင္း မလွ၍ သူ႔ဘ၀တြင္၀တ္လံုလိုက္၍အသက္ေမြးရန္ လက္ေလွ်ာ့လိုက္ရသည္။သို႔ေသာ္ စိတ္မေလွ်ာ့ဘဲျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမွဳကို ေလ့လာ၍ ၁၈၈၂ ခုႏွစ္တြင္ `ေ႐ႊ႐ိုး´ ကေလာင္အမည္ျဖင့္ ေရးသားခဲ့ေသာ သူ၏ နာမည္ေက်ာ္ “ ျမန္မာလူမ်ိဳးတို႔၏ ေနထိုင္မႈႏွင့္ ဓေလ့ထံုးတမ္း´´ စာအုပ္ႀကီးထြက္ေပၚ လာခဲ႔ေလသည္။ အဆိုပါစာအုပ္သည္ အုပ္တြဲ ႏွစ္ တြဲရွိ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံ ႏွင့္လူမ်ိဳးတို႔အေၾကာင္းကို ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ဆက္စပ္ေနေသာ အဂၤလိပ္ လူမ်ိဳးတို႔အတြက္သာမက ျမန္မာမႈသုေတသီ ပုဂၢိဳလ္ မ်ားအတြက္ပါ အထူးအသံုး၀င္ေသာ လက္စြဲစာအုပ္အျဖစ္ ေက်ာ္ၾကားခဲ႔သည္။ ျမန္မာလူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး တို႔အား အခ်င္းခ်င္းပိုမိုနားလည္ရင္းႏွီးေစေသာ စာအုပ္ဟုလည္း ဆိုရေပမည္။အဆိုပါစာအုပ္ကို နယူေယာက္ၿမိဳ႕ ေနာ္တန္ စာ ၾကည့္တိုက္မွ ၁၉၆၄ တြင္ ထပ္မံျဖည့္စြက္တည္းျဖတ္၍ ဒုတိယအႀကိမ္ထုတ္ေ၀ခဲ႔သည္။

၁၈၈၄ ခုႏွစ္တြင္ျပင္သစ္အစိုးရႏွင့္ အင္ဒိုခ်ိဳင္းနားကၽြန္းဆြယ္ကုန္ကင္းျပည္ (ယခုဗီယက္နမ္ ေျမာက္ပုိင္း) တိုက္ပြဲ ျဖစ္ပြားရာသို႔ စတင္းဒတ္ေန႔စဥ္၏ စစ္သတင္းေထာက္အျဖစ္ သြားေရာက္အမႈထမ္းရျပန္သည္။`ျပင္သစ္ႏွင့္ တုန္ ကင္း´ (Franch and Tongking) အမည္ရွိ ျပင္သစ္တုန္ကင္းတုိက္ပြဲအေၾကာင္းစာအုပ္ႏွင့္ `ျမန္မာႏိုင္ငံအေၾကာင္း ´ စာအုပ္မ်ား ကိုလည္း ေရး သားထုတ္ေ၀ခဲ႔သည္။

ထို႔ေနာက္ ေကာင္းစြာမက်န္းမာသျဖင့္ေဂ်ာ့စေကာ့သည္ အဂၤလန္ျပည္သို႔ျပန္ကာ အနားယူၿပီးေနာက္ ဥပေဒ ပညာကို ဆက္လက္စည္းပူးရာ ၁၈၈၆ ခုႏွစ္တြင္ ၀တ္လံုစာေမးပြဲကို ေအာင္ျမင္ခဲ႔သည္။ ၁၈၉၁တြင္ စေကာ့အား ၿဗိတိသွ် အစိုးရက ျမန္မာႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္း ႐ွမ္းျပည္အေရးပိုင္( Dupty Commissioner ) အျဖစ္ခန္႔အပ္ခဲ႔သည္။ ၁၈၉၃ခုႏွစ္တြင္ ယိုးဒယား (ထိုင္း)ႏိုင္ငံဆိုင္ရာ ၿဗိတိသွ်သံမႈးအျဖစ္ ၁ ႏွစ္သြားထမ္း႐ြက္ခဲ႔ရသည္။ ၁၈၈၉ ခုႏွစ္မွ ၁၉၀၀ ျပည္ႏွစ္အထိ ယိုးဒယား ၊ ျပင္သစ္ ႏွင့္ တ႐ုတ္ပိုင္ နယ္ေျမမ်ား ဆိုင္ရာသံုးႏိုင္ငံ နယ္စပ္သတ္မွတ္ေရး ေကာ္မရွင္အဖဲြ႕တြင္ အဖြဲ႕၀င္ အျဖစ္ေဆာင္ရြက္ခဲ႔သည္။ ၁၉၀၂ ခုႏွစ္တြင္ ေတာင္ပိုင္း႐ွမ္းျပည္အေရးပိုင္အျဖစ္ ခန္႔အပ္ခံရျပန္သည္။

ထို႔ေနာက္(၁၈၉၂ ႏွစ္တြင္ ၿဗိတိသွ် အစိုးရတို႔က ေဂ်ာ့စေကာ့အား ( C.I.E )(Companion of Most Eminent Order of the Indian) ေခၚအိႏၵိယ မဟာရဌသဟာယ(အိႏၵိယ အင္ပိုင္ယာ ဆုိင္ရာအမွဳထမ္းေကာင္းဘြဲ႕ )ေပးအပ္ ၁၉၀၁ ခုႏွစ္တြင္ (K.C.I.E)(Knight Commanded of The Order of The Indian Empire) ေခၚအိႏၵိယအင္ပုိင္ယာဆိုင္ရာသူ ေကာင္းဘြဲ႕အပ္ႏွင္းခံရသျဖင့္ ဆာေဂ်ာ့စေကာ့ဟုေခၚတြင္ခဲ႔ၾကသည္။ ၁၉၁၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ဆာေဂ်ာ့စေကာ့သည္ ပင္စင္ယူ ၍ လန္ဒန္ၿမိဳ႕သို႔ျပန္ခဲ႔သည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံကို ၿဗိတိသွ်တို႔သိမ္းပိုက္ၿပီးေနာက္ အရပ္ရပ္တြင္ၿဗိတိသွ် အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကုိ ေတာ္လွန္ပုန္ကန္ေနၾကရာ ဆာေဂ်ာ့စေကာ့၏ပါးနက္လိမၼာမွဳ၊ဆက္ဆံေရးေကာင္းမွဳတို႔ေၾကာင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ တခ်ိဳ႕တြင္ေသြးထြက္သံယို အခ်င္းမ်ား မွဳမ်ား ထင္သေလာက္မမ်ားခဲ႔ေပ။

တခါတြင္ေဂ်ာ့စေကာ့သည္ အေစာင့္တပ္သားအခ်ိဳ႕ႏွင့္အတူ ရွမ္းျပည္နယ္ တေနရာတြင္ အလုပ္၀တ္တရားျဖင့္ ခရီးသြားစဥ္ လမ္း၌ ခုခံတိုက္ခိုက္ရန္ေစာင့္ေနေသာ `၀´လူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ရင္ဆိုင္တိုးမိသည္။ စေကာ့သည္ အျခားအရာရွိမ်ား ကဲ့သို႔ ထြက္ေျပးျခင္း၊ လက္နက္ျဖင့္ပစ္ခတ္ျခင္းမျပဳဘဲ `၀´လူမ်ိဳးတို႔အပါးသို႔လက္နက္မပါတကိုယ္တည္းသြားေရာက္ စ ကားျပန္ ငါးေယာက္ျဖင့္အဆင့္ဆင့္နားလည္ေအာင္ ေျပာလိုက္ရာ မိနစ္အနည္းငယ္အတြင္း၌ပင္ အလြန္တိုက္ခိုက္လို စိတ္ျပင္းထန္ေနေသာ `၀´တပ္သားမ်ားျပံဳးရယ္႐ႊင္ျမဴျဖစ္ကာ တဖက္ႏွင့္တဖက္ရင္းႏွီးသြားခဲ႔ၾကသည္ဟု မွတ္တမ္းတစ္ခု၌ ေရးသားထားေလသည္။

ေဂ်ာ့စေကာ့သည္ ၁၈၉၀ျပည့္ႏွစ္တြင္ အယ္လစ္ဗဘက္ဒိုရာဆိုသူ အမ်ိဳးသမီးႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ခဲ့ၿပီးေနာက္ ၁၈၉၆တြင္ ပထမဇနီးကြယ္လြန္ခဲ႔ရာ ၊ ၁၉၀၅ ခုႏွစ္တြင္ အယ္လီနာဆာရာဆိုသူႏွင့္ ဒုတိယအႀကိမ္ အိမ္ေထာင္သစ္ ထူခဲ႔ သည္။ ၁၉၁၈ ခုႏွစ္တြင္ ဒုတိယဇနီးႏွင့္ကြာရွင္းျပီးေနာက္ျပည့္ ၁၉၂၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ စာေရးဆရာမ ဂ်ရယ္ဒင္းအီးဒစ္ မီလတန္(Geraldine E.Milton) ႏွင့္ထပ္မံအိမ္ေထာင္ျပဳခဲ႔သည္။ ပထမ ဇနီးႏွင့္ ဒုတိယဇနီးတို႔သည္ သမီးတစ္ ဦးစီထြန္း ကားခဲ႔သည္။ အသြင္ တူသူတတိယဇနီးႏွင့္ အိမ္ေထာင္ျပဳျပီးေနာက္ ဆပ္ဆက္နယ္ပတ္၀ပ္ၿမိဳ႕အနီး ဂေရဟမ္ရြာကေလးသို႔ ေျပာင္ေ႐ႊ႕ေနထိုင္ ခဲ့ရာ ထိုေဒသ၌ ပင္ ၁၉၃၅ ခုႏွစ္ ဧၿပီလ ၄ ရက္ေန႔တြင္ ကြယ္လြန္ခဲ႔ေလသည္။

ဆာဂ်ိမး္စ္စေကာ့ ၏ စာေပလက္ရာအစုစုမွာ
(၁) 1882 The Burmar, His Life & Nation (ျမန္မာလူမ်ိဳးတို၏ ေနထိုင္မႈႏွင့္ ဓေလ့ထံုးစံ – အတြဲ ၂ ႏွစ္) Notion Edition New Youks. The Notion Library 1963.
(၂) 1885 France and Tongking (ျပင္သစ္ႏွင့္ တုန္ကင္း)
(၃) 1900 – 1901 Gazetteer of Upper Burma and the Shan States (အထက္ျမန္မာျပည္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ စစ္တမ္း ၅ တြဲ)
(၄) 1906 Burma a hangbook of practical information (ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ လက္ေတြ႕အသံုးခ် အခ်က္အလက္မ်ား လက္စြဲက်မ္း)
(၅) 1908 Cussed Luck (က်ိန္စာသင့္ေသာ ကံတရား)
(၆) 1911 (wholly without Moral A Romance of Indo Burma Life and racing (ေရႊဒဂၤါး ကေလာင္တြဲျဖင့္)
(၇) 1924 Burma From the earliest times to the present day (ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ အေစာပိုင္းကာလမွမ်က္ေမွာက္ကာလအေျခအေန)
(၈) 1932  Burma and Beyond (ျမန္မာႏိုင္ငံႏွင့္ေ၀းရာဆီသို႔) စသည္စာအုပ္မ်ား ေရးသားခဲ႔သည္။

ထို႔အျပင္ ဇနီးသည္ ဂ်ရယ္ဒင္းအီးဒစ္မီလတန္နွင့္ ပူးတြဲ၍
In the Group of the wild war (1913)
The Green moth (1922),
A Fromstein Man (1923)
Under and Esteem Sky (1924) တို႔ကိုေရးသားခဲ့သည္။

မည္သို႔ဆိုေစ ျမန္မာ့ယဥ္ေက်းမွဳ၊ ျမန္မာဓေလ့ထံုးတမ္းမ်ားကို ျမတ္ႏိုးတန္ဖိုးထားကာ ေလ့လာစည္းပူး ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံ ဆိုင္ရာစာအုပ္ ေပါင္းမ်ားစြာ ျပဳစုေရးသားခဲ့ေသာ ဆာေဂ်ာ့စေကာ့၏ အမည္နာမသည္ ျမန္မာ သမိုင္းတေကြ႕၌ ထင္ရွားလ်က္ရွိေနပါေတာ့သည္။

အလားတူ စိတ္၀င္စားဖြယ္ရာ စာမ်ား၊ ေဆာင္းပါးမ်ား ...:သန္း၀င္းလႈိင္

Comments are closed.

Western Union

စာအုပ္ျမင္ ခ်စ္ခင္ၾကပါေစ …


MoeMaKa Monthly စက္တင္ဘာလထုတ္ ထြက္ျပန္ဘီ တဲ့ ...

မိုုးမခမာတိကာစဥ္

Twitter: moemaka

%d bloggers like this:

မိုးမခကို အားေပးၾကပါစို႔ …

၁။ စာေပေလာက (၂၊၅၊၆)(ပန္းဆိုးတန္း၊လွည္းတန္း၊ရန္ကင္း)

၂။အေမ႕အိမ္(ပန္းဆိုးတန္း)

၃၊အာရုဏ္သစ္စာေပ(ဗိုလ္ခ်ဳပ္လမ္း)

၄။ အင္းဝစာအုပ္တိုက္ (လွည္းတန္း၊ပန္းဆိုးတန္း)

၅။ဝါမိုးေအာင္စာေပ(ကုန္သည္လမ္း)

၆။သာလြန္စာအုပ္တိုက္(ကုန္သည္လမ္း)

၇။တူေဒးစာအုပ္တိုက္(ကုန္သည္လမ္း)

၈။ရာျပည္႕စာအုပ္တိုက္(ပန္းဆိုးတန္း)

၉။ရန္ေအာင္စာေပ(ရန္ကင္းလမ္းမႀကီး၊၁၂လံုးတန္း)

၁၀။ဖိုးတုတ္စာေပ (၃၁ လမ္း)

၁၁။ မီဒီယာေကာ္နာ (အေနာ္ရထာလမ္း မီးပိြဳင္႕ေထာင္႕)

၁၂။နန္းဦးစာေပ (မဟာဗႏၶဳလလမ္း)

တို႕တြင္ ဝယ္ယူရရိွနိုင္ပါေၾကာင္း သတင္းေကာင္းပါးအပ္ပါသည္။

တဆင္႕ျပန္လည္ ေရာင္းခ်လိုသူမ်ားအေနျဖင္႕ နန္းဦးစာေပ (၀၁- ၃၇၈၄၀၈၊ ၀၁-၂၅၁၁၈၇ )သို႕လည္းေကာင္း ၊ရန္ေအာင္စာေပ (ရန္ကင္း)သို႕လည္းေကာင္း ဆက္သြယ္၍ ဝယ္ယူနိုင္ပါေၾကာင္း သတင္းေကာင္းပါးအပ္ပါသည္။

မႏၱေလး - နဂါးစာေပ၊ ထြန္းဦးစာေပ၊ ရာျပည့္စာေပ

ေအာင္ပန္း - လမင္းတရာ

မိုုးမခနဲ႔ ပတ္သက္သမွ်

မိုးမခ ထုတ္ခဲ့သမွ်ကို စာရင္းျပဳ ၾကည့္ျခင္း

By

မိုးမခစာအုပ္စင္၊ စက္တင္ဘာ၊ ၂၄၊ ၂၀၁၄ မိုးမခမီဒီယာမွ ထုတ္ေ၀ခဲ့ေသာ စာစု၊ မွတ္တမ္းမ်ား (http://shop.moemaka.net...

Read more »

မိုးမခ လစဥ္ပုံႏွိပ္မဂၢဇင္း စက္တင္ဘာ ထြက္ပါျပီ၊ အြန္လိုင္းစာမူရွင္မ်ားလည္း ေကာ္ပီေတာင္းႏိုင္ဘီ

By

မိုးမခ လစဥ္ပုံႏွိပ္မဂၢဇင္း စက္တင္ဘာ ထြက္ပါျပီ၊ အြန္လိုင္းစာမူရွင္မ်ားလည္း ေကာ္ပီေတာင္းႏိုင္ဘီ မိုးမခ ၊ စက္တင္ဘာ...

Read more »

မုိးမခ မဂၢဇင္း စကၤာပူမွာလည္း ဝယ္ယူ ဖတ္ရႈႏုိင္ၿပီ

By

မုိးမခ မဂၢဇင္း စကၤာပူမွာလည္း ဝယ္ယူ ဖတ္ရႈႏုိင္ၿပီ မိုုးမခ အမွတ္ ၅၊ ၾသဂုုတ္လထုုတ္...

Read more »

အာဇာနည္ေန႔အမွတ္တရမ်က္ႏွာဖံုးနဲ႔ မုိးမခမဂၢဇင္း ထြက္ၿပီ

By

ဓာတ္ပံုသတင္း ဇူလိုင္ ၉၊ ၂ဝ၁၄ ဇူလိုင္လထုတ္ မိုးမခမဂၢဇင္း ထြက္ေနပါၿပီ။ စာအုပ္ဆိုင္ႀကီးမ်ားတြင္ ၀ယ္ယူႏိုင္ပါသည္။...

Read more »

Recent Comments

သင္ၾကိဳက္ႏွစ္သက္ရာ စာကို အနည္းဆုံး ၁ ေဒၚလာ လွဴျပီး မိုးမခကို ကူညီပါ